Voor het eerst op een woensdag naar de film – raadsleden Slotema en Gjaltema laten los

Het terras van ‘t Havengebouw aan de Nienoordshaven komt langzaam tot leven. Fietsers rijden voorbij, op een boot drinkt een man rustig zijn kopje koffie en een aalscholver vliegt zoekend over het water. Jan Willem Slotema - 22 jaar raadslid voor het CDA Westerkwartier - en Reinette Gjaltema - 16 jaar raadslid voor dezelfde partij - bestellen allebei koffie zwart. Deze zomer laten ze de raadsstukken voor het eerst liggen. Hoe voelt dat?

Hoe voelde die eerste ochtend nadat jullie formeel geen raadslid meer waren?

Jan Willem: Voor mij begon het toen ik mijn iPad inleverde. De nieuwelingen halen de nieuwe op, maar wij, de oude garde, leveren alles in. Je bent in één klap al je contacten via de gemeente kwijt. Alles waar je via die iPad over op de hoogte bleef, is ineens verdwenen. Daarna volgde het formele afscheid - erg bijzonder en emotioneel, met mijn vrouw, kinderen en familie erbij.

Reinette: Klopt. Je wordt in één klap afgesloten van je raadsmail, de appgroepen - alles is weg. De ene dag is het afscheid, de volgende dag de installatie van de nieuwe raad. Eén voor één zie je mensen uit de appgroepen verdwijnen. Ik heb dat onderschat. Het doet meer met me dan verwacht. Je hoort er ineens niet meer bij.

Jan Willem: Het is anders, hè? Ik was er ook echt aan toe.

Reinette: Het is logisch om te verversen. Maar voor mijn gevoel was het werk nog niet af. We hebben de herindeling meegemaakt, maar dingen nemen andere vormen aan dan verwacht. Je bent er zo mee verweven. We waren een mooie, harmonieuze raad. Het ging er soms fel aan toe, maar dat was in de raad.

Jan Willem: Dan dronk je na die tijd even iets met elkaar en nam je er een hapje bij.

Als je de politiek van je beginjaren vergelijkt met die van nu: zijn we er als samenleving op vooruitgegaan?

Jan Willem: Er was de wisseling dat wethouders buiten de fractie kwamen te staan - het dualisme. De huidige verhoudingen zijn anders; je staat meer apart van elkaar. Maar wat mij het meest opvalt, is het contact met de inwoners. Als er nu een wijziging in het bestemmingsplan komt, heb je honderden achterliggende pagina’s. Als mensen iets willen organiseren wat vroeger heel gemakkelijk ging, moeten ze nu een hele stapel formulieren invullen. Dat ontmoedigt mensen. De eigen gemeentehuizen waar je voorheen gewoon naar binnen liep voor een paspoort of voor die stoeptegel die loslag – dat is nu allemaal veel verder weg.

Reinette: Zestien jaar geleden hadden we een leeskamer met een dik boek met tabbladen. Nu moet alles openbaar zijn. Inwoners zijn mondiger geworden; er zijn veel meer regels. Mensen zijn ook bang geworden om dingen niet goed te doen - we zitten meer in een afrekencultuur. Door de herindeling is het eigen karakter van de gemeenten wat verdwenen. Of we er als samenleving op vooruit zijn gegaan - ik vind van niet.

In welk dossier voelde jij: ‘Hier heb ik echt het verschil gemaakt’?

Reinette: Op het gebied van ruimtelijke ordening hebben wij de motie over splitsing van grote gebouwen en mantelzorgwoningen doorgezet. Dat er makkelijker extra woningen toegevoegd kunnen worden, is nu echt mogelijk gemaakt. En de Sportprijs Westerkwartier – die was er wel in de oude gemeente, maar niet Westerkwartier-breed. Verder heb ik meegewerkt aan podium Nienoord, RSG de Borgen en de harmonisatie rondom sportvelden.

Jan Willem: Ik heb gevraagd om een onderzoek naar het vastgoed van Joodse burgers die zijn weggevoerd en niet zijn teruggekomen. Wat is er met dat vastgoed gebeurd? Er zijn nu veel meer gemeentes die dit gaan doen, want het eerlijke verhaal moet op tafel.

Reinette: Voor mij was het belangrijk aandacht te geven aan de Molukse gemeenschap van Marum. Als raadslid heb ik mij daarvoor ingezet, onder meer bij Bunga Pala. Door de herindeling raakten ze uit het zicht, maar we hebben gezorgd dat het contact met de wijkraad behouden bleef.

Jan Willem: Wat mij het meeste dwarszit – en waar ik nog steeds wakker van lig – is de huidige toestand van voormalig Disco Pruim in Zevenhuizen. Er liggen al 20 of 25 jaar plannen en de gemeente heeft het nog steeds niet voor elkaar gekregen. Prachtige plannen voor een hofje, maar als je er niet met de eigenaren uitkomt, is het voor een wethouder heel lastig. Dit is mijn rotste punt. Ik heb in het begin gezegd: dit wil ik oplossen, en het is me niet gelukt.

Hoe zijn jullie door de jaren heen ‘mens’ gebleven?

Reinette: Je moet proberen het niet persoonlijk te maken. De griffie heeft heel veel gedaan aan trainingen en is een steun en toeverlaat. We zijn gewoon onszelf gebleven. We staan positief in het leven en zoeken het goede in de mens.

Jan Willem: Soms heb je iets helemaal klaar en dan zijn er partijen die er even aan schaven - en dan staat hun naam vooraan, terwijl het uit onze fractie kwam. Maar zo gaat dat in de politiek. En: soms win je iets niet, maar dan ga je door naar het volgende agendapunt. Je doet het voor de inwoners.

Wat is de grootste opoffering die het raadswerk van jullie heeft gevraagd?

Beiden in koor: Tijd met je gezin.

Reinette: Ik ben heel eerlijk: ik gaf soms de gemeente prioriteit boven mijn gezin. Wat ik nu merk is dat ik als er over gemeentelijke dingen gepraat wordt, daar neutraal in sta. Vroeger voelde dat heel persoonlijk. Dat vind ik de grootste winst.

Jan Willem: Het is 24/7. Je gezin, familie, vrienden - je hebt heel vaak nee moeten zeggen. Maar je bent nu wat vrijer geworden in het spreken over de gemeente.

Wat ligt er deze zomer op de plek van de raadsstukken?

Reinette: Er ligt een boek. Ik heb jaren geen boeken gelezen. Ik probeer meer te wandelen en te hardlopen. De eerste keer dat ik geen raadslid meer was, ben ik naar de film gegaan - op een woensdag! Dat was zoiets geks.

Jan Willem: Na de Russische inval in Oekraïne zet ik mij samen met 9 vrienden (Grunnegse Rieders) in voor Oekraïne. We hebben woningen gerenoveerd voor weeskinderen en een hospice, en brachten 250 generatoren voor Kyiv bij elkaar via donaties. Verder is er nu meer tijd voor de kinderen en kleinkinderen. En ik ben betrokken bij het Joods Schooltje en voorzitter van het 4/5 mei comité. De geschiedenis hier is heel belangrijk – en dat het verhaal doorgaat.

Stel, er komt een toerist die de streek echt wil begrijpen. Waar neem je diegene mee naartoe?

Jan Willem: Je zou iemand op de fiets mee moeten nemen - van de bossen naar de heide naar de vlakte, langs Garnwerd en dan zo weer terug. Niehove wordt steeds mooier ingericht, het Leekstermeerpad is prachtig. Elk hoekje heeft zijn unieke plaatsjes.

Reinette: Elk dorp heeft wel wat. Als je raadslid wordt, leer je de gemeente pas echt kennen – ik bezocht ineens de Allersmaborg, waarvan ik nooit had geweten dat die er was. Dat is ook het mooie voor een toerist.

Jullie mogen elkaar één vraag stellen. Wat is dat dan?

Reinette aan Jan Willem: Waarom eet jij geen vlees?

Jan Willem: We waren ooit tijdens een werkbezoek met de fractie bij een slachterij. Het bloed liep mij langs de nek, terwijl nietsziende ogen mij aankeken. Toen had ik iets van: het is nou wel mooi geweest. Het staat me gewoon tegen. Ik zie er te veel achter.

Jan Willem aan Reinette: Reinette roept al jaren dat we met zijn vieren een keer wat moeten eten of drinken. Elke ochtend kijk ik op de mail en de app: niets. Dus mijn vraag is: wanneer? Ik heb altijd heel graag met Reinette samengewerkt. En dat weet ze.

Reinette: Wat in het vat zit verzuurt niet - maar de dagen vliegen gewoon voorbij. Dat is geen onwil.

Welk advies geven jullie de nieuwe generatie raadsleden?

Reinette: Kijk met een open blik, niet vooringenomen. Luister naar voorstanders én tegenstanders. Vraag door achter de vraag. Op sociale media zie je inwoners die ergens ontevreden over zijn, maar er is altijd ook een ander verhaal – ga daar ook achteraan.

Jan Willem: Ga naar de mensen toe. Ze zeggen achteraf bijna altijd: ik vind het fijn dat je even hebt geluisterd. Reageer niet op dingen waar je niets van weet. Maar: neem de inwoner serieus.

Als jullie over vijf jaar door het Westerkwartier rijden, wat hopen jullie dan te zien?

Jan Willem: Een mooi hofje bij Pruim in Zevenhuizen. Prachtige woningen, een mix van jong en oud. Dat is voor mij voldoende. Ik hoop dat ik het lintje mag knippen.

Reinette: Dat de bedrijvigheid en het ondernemerschap tot bloei blijven komen en dat er een mooie nieuwe school staat op de Rodenburglocatie - Campus Rodenburg.

Jan Willem: Misschien mogen we daar ook nog het lintje knippen.