‘Bij ons staan de Groninger en de Drent iedere dag centraal’

GRONINGEN/LIEVEREN – Ze werd 39 jaar geleden geboren in Ezinge, groeide op in Feerwerd en startte haar loopbaan in het ziekenhuis, verpleeghuis en in de zorg voor verstandelijk gehandicapten. Tegenwoordig woont Roos Jelier in Lieveren en voelt ze zich een ‘Drenterella’, zoals ze lachend zegt. Haar werkveld verbreedde mettertijd naar het sociaal domein. Ze gaf jaren leiding aan sociale teams waar ze zich bezighield met de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning), Jeugdhulp, participatie in de samenleving en schuldhulpverlening. Na een interim-periode is Roos Jelier kort geleden definitief benoemd als nieuwe directeur-bestuurder van CMO STAMM in Groningen.

Deze organisatie heeft haar hart. Hier komt alles voor haar samen. Roos Jelier praat snel en gepassioneerd over CMO STAMM, een onafhankelijk kenniscentrum voor sociaal-maatschappelijke vraagstukken in Groningen en Drenthe. “Misschien zegt onze naam de mensen minder dan die van onze twee ‘merken’, Trendbureau Drenthe en Sociaal Planbureau Groningen. Met deze onderzoeksbureaus laten we constant de stem van de inwoners horen. Zo zitten zevenduizend Groningers in ons Groninger burgerpanel en zesduizend Drenten in ons Drentse burgerpanel. Die panels zijn representatief, met een goede spreiding over gemeentes, leeftijden, opleidingsniveaus en inkomens. We zijn deze mensen heel dankbaar voor hun respons, want met elkaar is het veelzeggend. En wordt er ook echt wat mee gedaan. Ons motto is niet voor niets ‘van inzicht naar impact’.”

Het CMO (Centrum voor Maatschappelijke Ontwikkeling) is van oudsher een Groninger organisatie. STAMM (Staat voor Mens en Maatschappij) en haar voorlopers gaan in Drenthe terug tot 1925. Beide organisaties fuseerden in 2015. CMO STAMM werkt vooral in opdracht van de provincies, gemeenten en maatschappelijke organisaties, maar wordt soms ook door burgerinitiatieven ingehuurd.

“Die organisaties staan voor keuzes in veelomvattende vraagstukken als bestaanszekerheid, veiligheid en gezondheid. Dat is een zware opgave. Je kunt beleid maken op onderbuikgevoelens of aannames, maar beter is het om dit op feitelijke gronden te doen. Als een bestuurder vaart in de mist, kunnen wij zicht bieden op de juiste koers. CMO STAMM kan dit doen omdat wij écht goed weten wat er speelt in de samenleving”, zegt Roos Jelier. In deze tijden van desinformatie is dit volgens haar essentieel. “Bij ons staan de Groninger en de Drent iedere dag centraal. We bevragen de burgers in panels, we raadplegen ervaringsdeskundigen, we houden interviews. We koppelen praktijk en kennis aan wetenschap en beleid.” CMO STAMM maakt zo de vertaalslag van ‘onder’ naar ‘boven’. “Het is belangrijk dat de overheid inwoners serieus neemt. Wij bieden handvatten om dit ook werkelijk waar te maken.”

De breed opgezette onderzoeken geven soms zeer verrassende resultaten die laten zien dat een andere insteek van beleidsmakers nodig is. Alleen al het feit dat een onderzoeksuitkomst als ‘verrassend’ of als een ‘eyeopener’ wordt ervaren, toont dat bestuurders tot dan toe de verkeerde kant op dachten. Het bewijst hoe belangrijk het werk van CMO STAMM is.

“Bestaanszekerheid is een hoofdthema geweest bij de verkiezingen. Voor CMO STAMM was het verkiezingsjaar belangrijk”, zegt Roos Jelier. “In de maatschappelijke discussie over armoede wordt vaak de nadruk gelegd op het leren omgaan met geld. Op basis van onze inzichten durf ik de stelling aan, dat arme mensen vaak beter met geld kunnen omgaan dan ieder ander.”

Wat armoede betreft hebben bestuurders de neiging om de inkomensgrens leidend te laten zijn, zegt Jelier. Als het inkomen op een bepaald niveau is, bestaat er in die optiek geen armoede. “Maar dan wordt voorbijgegaan aan de vraag: Kun je rondkomen met het geld dat je hebt? En dat blijkt te vaak niet het geval te zijn. Door inflatie, prijsstijgingen, de moeilijke vindbaarheid van regelingen, angst om gebruik te maken van toeslagen vanwege het rigide terugbetalingssyteem... De armoedeval is ook berucht. Een kleine loonstijging maakt dat ondersteunende regelingen niet meer gelden, waardoor er in één klap een inkomensdaling is.” Roos Jelier spreekt met een intens gevoelde, oprechte betrokkenheid. “Op het moment dat vrijwilligers van de Voedselbank en van kerken noodhulp beginnen te verlenen, zie je waar de overheid steken laat vallen. Een opmerkelijke uitkomst van ons recente onderzoek naar bestaanszekerheid was het inzicht dat vooral gezinnen met kinderen in de tienerleeftijd grote moeite hebben om rond te komen. Daarin zijn tussen gemeentes onderling enorme verschillen aanwijsbaar. Soms scheelt dat per gemeente maandelijks wel 300 euro per gezin. Dat is dus 300 euro, iedere maand opnieuw. CMO STAMM wil gemeentes niet de schuld geven van het probleem. Natuurlijk heeft iedere gemeente de vrijheid om eigen beleidskeuzes te maken. Maar we moeten het armoedeprobleem wel met elkaar inzichtelijk krijgen, zodat we zien wat nodig is.”

Armoede is slechts één van de onderzoeksonderwerpen voor het Groninger kenniscentrum. “Het is een belangrijk thema omdat het op allerlei vlakken doorwerkt. In de zorg bijvoorbeeld. Als iemand in armoede leeft, heeft diegene vijftien minder gezonde levensjaren vergeleken met iemand die geen armoede kent. In Groningen en Drenthe zijn op dit moment al één op de vijf mensen in de zorg werkzaam. We hebben ook nog een dubbele vergrijzing, met oudere ouderen die steeds meer zorg behoeven. Met elkaar moeten we de zorg wel in de benen houden.”

Ook jongerenparticipatie is voor CMO STAMM erg belangrijk. “Vaak zie je dat hoger opgeleide jongeren met betrokken ouders het meest worden gehoord. Wij hebben via scholen een jeugdpanel in Groningen opgezet met jongeren uit alle onderwijslagen. Dan blijkt bijvoorbeeld dat drugs en messenbezit op sommige scholen heel erg speelt. Wij stoppen dan niet bij die constatering alleen, maar blijven betrokken in de oplossingsrichting. Leerlingen willen ‘no way’ van een docent iets hoeven horen over drugs. Dat heeft geleid tot gesprekken met Verslavingszorg Noord Nederland, om te kijken of zij hun voorlichtingen kunnen intensiveren.” Door de uitkomsten van het jeugdpanel te koppelen aan de onderzoeksresultaten van het volwassen panel, bijvoorbeeld over mentale gezondheid, ontstaan bijzondere inzichten. Ook in Drenthe gaan verschillende scholen volgend jaar van start met het jongerenpanel van CMO STAMM. “Dit worden er meer. Scholen kunnen zich nog aanmelden. Ons kenniscentrum organiseert alles, ook de lessen waarin de uitkomsten worden geduid.”