Dick Hoekstra: Over het koloniale erfgoed van Johannes van den Bosch
VEENHUIZEN / ZUIDHORN - Het was Ari Dijkstra uit Roden, werkzaam als gids en vrijwilliger in het Gevangenismuseum, die De Krant attent maakte op het boek ‘Koloniën van Weldaad’ van de uit Zuidhorn afkomstige Dick Hoekstra. Laatstgenoemde heeft een lijvig boekwerk met talrijke foto’s geschreven over de geschiedenis van de Koloniën van Weldadigheid, waarin Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord, Ommerschans en Veenhuizen, centraal staan. Naast de cultuur-historische en sociaal-maatschappelijke betekenis van de koloniën wordt ook de bewonderenswaardige inzet en langdurige betrokkenheid van Generaal Johannes van den Bosch, stichter van de koloniën, belicht.
‘Ik geef rondleidingen in het Gevangenismuseum,’ zegt Ari Dijkstra. ‘Dick kende ik al van eerder en na vele jaren hebben we in 2022 elkaar sinds lange tijd weer eens ontmoet in Veenhuizen.’ Het was ook het startpunt van het boek ‘Koloniën van Weldaad, over paupers en het erfgoed van een generaal’, waar Dick Hoekstra sinds die periode aan heeft gewerkt. Er werd vele dagen rondgezworven in gebieden met een karakteristieke landschappelijke structuur, waar de omgeving geschiedenis ademt. Ari Dijkstra hielp hem aan informatiebronnen, waaronder namen en personen die iets konden vertellen over de koloniën. Vorig jaar is het boek uitgegeven. Een boek dat in chronologische volgorde de geschiedenis beschrijft van de vijf koloniën die door Generaal Johannes van Den Bosch in de toenmalige Noordelijke Nederlanden zijn gesticht. Daartoe werd in 1818 de Maatschappij van Weldadigheid opgericht. Het doel was om de minst bedeelden in de samenleving, arme gezinnen, wezen, bedelaars en landlopers te huisvesten, te onderwijzen en van werk te voorzien. Onder meer de idealen, de structuur en de redenen voor het uiteindelijk verval van de koloniën worden beschreven, alsook de blijvende impact en betekenis, die nog immer hun erfenis uitdragen, als bevestigd door toekenning als UNESCO Werelderfgoed in 2021.
Dick Hoekstra is emeritus-hoogleraar en was als wetenschapper verbonden aan de Universiteit van Groningen UMCG en publiceerde eerder over cultuur-historische thema’s. ‘Ik wilde geen kopie maken van verhalen die al eerder geschreven waren. Hoe kijk ik tegen de Koloniën van Weldadigheid aan? Wat vond ik van de rol van de initiatiefnemers? Ik wilde begrijpen waarom dingen zijn gegaan zoals het is gegaan. Ik zocht naar koloniale verbanden en de toegevoegde waarde’. Ondanks talrijke moeizame ontwikkelingen, vooral op financieel gebied, behielden de koloniën hun betekenis gedurende meer dan een eeuw. De minstbedeelden kregen er de zekerheid van onderdak, voedsel en werk ook al was het succes van de voorgenomen maatschappelijke re-integratie beperkt. Toch kennen ontwikkelingen op het gebied van onderwijs, ziekenzorg, bejaardenzorg en reclassering er grotendeels hun oorsprong. De betekenis van het gevangeniswezen en ontwikkelingen in de forensische psychiatrie is er zichtbaar tot op de dag van vandaag. Dick Hoekstra: ‘Uiteindelijk heb ik als conclusie getrokken dat de Koloniën van Weldaad wel degelijk zin hebben gehad en waar je, gegeven de omstandigheden, met respect naar kunt kijken. Johannes van den Bosch was niet alleen een idealistisch maar ook een ‘praktisch’ man. Hij ging daadwerkelijk aan de slag in een poging de armoede te bestrijden. Bovendien stond hij ook letterlijk op de hei, toen hij 7 jaar lang in de koloniën woonde en werkte. Dat geeft zijn betrokkenheid met dit project wel weer.’
Het boek is te koop bij plaatselijke boekhandels, onder andere bij Daan Nijman in Roden, Het Gevangenismuseum (Veenhuizen) en Museum De Proefkolonie (Frederiksoord).
