Spanning in Nieuw-Roden over lelieveld
Standpunten zijn, net als de lelies, diepgeworteld
NIEUW-RODEN/RODEN – Er is onrust ontstaan onder inwoners van de wijken Roderveld III en IV en Nieuw-Roden. De aanplant van een perceel lelies aan de Veldweg heeft geleid tot de oprichting van een fel actiecomité en een WhatsApp-community met inmiddels meer dan 220 leden. Terwijl omwonenden vrezen voor hun gezondheid, wijst de sector op strenge regels en verduurzaming. De gemeente Noordenveld staat er ondertussen tussenin: gebonden aan de wet, maar onder zware druk van haar eigen inwoners.
Voor veel inwoners kwam de verandering op het land als een donderslag bij heldere hemel. Waar tot voor kort koeien graasden, werd het land plotseling bewerkt. Leden van het nieuw gevormde actiecomité - zij willen niet bij naam genoemd worden - vertellen dat de communicatie het grootste struikelblok was. "Wij zijn niet door de teler of de gemeente op de hoogte gesteld," aldus een lid van het comité. "Dat we er via-via achter moesten komen dat er een lelieveld in onze buurt komt, is pijnlijk. Als er Sahara-zand uit Afrika op mijn auto kan belanden, dan komt de nevel van een veld op driehonderd meter afstand ook in onze achtertuin terecht."
Opvallend is dat ook de gemeente Noordenveld pas laat op de hoogte was. Inwoners hadden het vermoeden dat de gemeente al wekenlang op de hoogte was, maar de gemeente zelf geeft aan dat zij pas lucht kregen van de situatie nadat een nabijgelegen basisschool vragen begon te stellen. Omdat een teler geen vergunning hoeft aan te vragen voor het type gewas dat hij plant, is er geen officieel meldmoment. "Wij wisten het zelf ook pas nadat de school aan de bel trok," aldus een woordvoerder van de gemeente.
Ben, werkzaam als onafhankelijke onderzoeker en projectleider bij de Drentse Lelie, is nauw betrokken bij dit project. De Drentse Lelie is een initiatief van de Drentse telers die in openheid de stap zetten naar een nieuwere manier van telen. Belangrijke reden om dit project op te starten is juist het laten zien dat zorgen van omwonenden serieus genomen worden. Ben begrijpt dus de emoties, maar vraagt om een blik op de feiten. Hij benadrukt dat de teler aan de Veldweg juist meedoet aan een pilot om de teelt drastisch te verduurzamen.
"Ik begrijp de zorgen, want zonder vakkennis kom je online al snel verontrustende informatie tegen," legt Ben uit. "Maar deze teler loopt juist voorop. Hij gebruikt op dit moment al aanzienlijk minder beschermingsmiddelen dan in de gangbare aardappel- of uienteelt vaak het geval is." Volgens Ben is het doel van de Drentse Lelie om de milieubelasting uiterlijk in 2027 gelijk te trekken met andere gangbare gewassen. Er wordt gespoten, maar de inhoud van de spuit is veranderd en daarmee ook de impact op omwonenden en het milieu. Hij waarschuwt voor de sfeer in het dorp: "Je wilt voorkomen dat ouders elkaar op het schoolplein niet meer durven aan te kijken door dit conflict. We moeten in gesprek blijven."
De gemeente Noordenveld bevindt zich in een lastig parket. De gemeente heeft advies ingewonnen bij haar huisadvocaat en de conclusie was helder: zolang er in het huidige omgevingsplan niets is vastgelegd over beperkingen voor de lelieteelt, kan de gemeente de aanplant niet tegenhouden.
"Wij moeten ons simpelweg aan de wet houden en hebben op dit moment geen juridisch kader om dit te verbieden," stelt de gemeente. Wel kan de gemeente toezien op de zogenaamde 'zorgplicht'. Dit houdt in dat er via de Omgevingsdienst Drenthe gecontroleerd wordt of er niet te veel wind staat tijdens het spuiten, of de gebruikte middelen zijn toegestaan door het CTGB (de toelatingsautoriteit voor pesticiden) en of de teler gebruikmaakt van technieken die verneveling naar de omgeving minimaliseren.
Juist over dat toezicht is het actiecomité zeer sceptisch. De teler geeft zelf aan de gemeente door wanneer hij gaat spuiten en welke middelen hij gebruikt. De Omgevingsdienst voert vervolgens steekproefsgewijs controles uit, maar het is onduidelijk of zij ook daadwerkelijk aanwezig zijn op het moment van spuiten.
"De gegevens worden aangeleverd door de teler zelf," zegt het actiecomité kritisch. "Er wordt niet continu gecontroleerd of de opgave in de werkelijkheid klopt. Wij zijn bang dat een toezichthouder die slechts af en toe langskomt en afgaat op wat de teler vertelt, onze gezondheid niet gaat waarborgen." De gemeente probeert de gemoederen te sussen door extra informatie te bieden via een Q&A op haar website. "We nemen de zorgen serieus, maar we kunnen ze niet geheel wegnemen," aldus de gemeente.
Terwijl de discussie voortduurt, staat de natuur niet stil. Het perceel is inmiddels behandeld met glyfosaat en de bollen zitten in de grond. Volgens de planning zal er over ongeveer een week gestart worden met het reguliere spuitprogramma.
Het actiecomité ziet de eerste reactie van de gemeente als 'teleurstellend' en roept op tot meer druk vanuit de gemeenschap. "De gemeente zal door druk van de burgers moeten worden aangezet tot handelen. Het is zaak om niet achterover te leunen, maar te eisen dat onze leefomgeving leefbaar blijft."
De Drentse Lelie benadrukt dat angst niet nodig is. "Ook andere landgebruikers hoeven zich niet te melden of mensen te waarschuwen voor de teelt. Mensen hoeven daar zeker bij deze lelieteler die juist voorop loopt niet van te schrikken of bang van te worden."
Lijst Groen Noordenveld heeft ondertussen vragen gesteld aan het college. Zo wil de fractie graag op de hoogte gehouden van de uitkomst van gesprekken tussen gemeente en inwoners. Ook denkt de partij dat sloten en houtwallen in het gebied herstelt of nieuw aangelegd moeten worden om overlast in het gebied om overlast van bestrijdingsmiddelen te beperken. De zorgen van inwoners onderstrepen volgens LGN de noodzaak om niet af te wachten, maar in overleg met provincie, telers en omwonenden te onderzoeken hoe op korte termijn het gebruik van schadelijke middelen in de sierteelt in Noordenveld kan worden teruggedrongen. 'Hopelijk wil het college op korte termijn zulk overleg en onderzoek opstarten. Niet alleen de direct omwonenden, maar ook andere inwoners van de gemeente hebben grote zorgen. Ook met hen moet gesproken worden.'
De komende weken zullen cruciaal zijn voor de sociale cohesie in Nieuw-Roden. Na de meivakantie wil de gemeente met een website komen om de dringende vragen van de inwoners daar te beantwoorden. Momenteel zijn ze bezig met alle informatie verzamelen om dit op de website te zetten. Of een website genoeg zal zijn om de diepe zorgen over gezondheid en toezicht weg te nemen, moet echter nog blijken. Vooralsnog lijken de standpunten, net als de lelies, diep in de grond geworteld.