Winterwarmte: Slimme trucs van de natuur

Onlangs viel een collega op dat vogels in de winter dikker lijken dan in de zomer. Dat kan kloppen. Vogels reageren op de winterkou en niet alleen vogels ook andere dieren reageren op de koude temperatuur. Terwijl wij ons warm aankleden met dikke jassen, mutsen en handschoenen, moeten dieren zichzelf beschermen tegen de kou. Gelukkig heeft de natuur daar slimme oplossingen voor bedacht.

Vogelveren veren bijvoorbeeld, een wonder van de natuur. Veel vogels hebben een laagje donsveren dicht op hun huid. Deze zachte, pluizige veren werken als een isolatiedeken. Ze houden de warmte vast en zorgen ervoor dat de kou niet bij de huid komt. Daarbovenop hebben vogels stevige waterafstotende dekveren. Zo blijven ze droog als het regent of sneeuwt. Sommige vogels, zoals eenden, smeren hun veren in met een soort zelfgemaakte olie. Dit maakt hun veren nog beter bestand tegen water.

Vogels hebben een slimme manier om warm te blijven als het erg koud is. Ze zetten hun veren op, zodat er meer lucht tussen komt. Die lucht werkt als een extra isolatielaag. Dat zijn die ‘dikke’ vogels in de winter. Je hebt vast wel eens een mus, koolmees of roodborst gezien die in de winter dik en bol lijkt. Dat doen ze dus om warm te blijven. En als het echt extreem koud wordt? Veel kleine vogels, zoals mezen, slapen in groepen dicht tegen elkaar aan. Ze zoeken een beschutte plek, zoals een dichte struik. Door hun warmte te delen, overleven ze de kou.

Mensen dragen ’s winters niet voor niets graag warme donsjassen. Want dons is een hele goede isolator. We gebruiken de lucht tussen de zachte pluizige veertjes om onze eigen lichaamswarmte vast te houden. Er zijn twee soorten dons die vaak in bijvoorbeeld winterjassen en slaapzakken worden gebruikt: eendendons en ganzendons. Ganzendons is groter en heeft betere isolerende eigenschappen, waardoor het ideaal is voor extreme kou. Denk daarbij aan bergbeklimmersjassen. Ganzendons is ook duurder. Eendendons is lichter, meestal goedkoper, en isoleert iets minder goed. Geïnspireerd door de wijze waarop vogels zich warm houden, gebruiken mensen dus ook donsveren om warm te blijven.

Ook zoogdieren hebben slimme aanpassingen. Veel dieren krijgen een dikkere vacht en vetlaag als het kouder wordt. De wintervacht heeft vaak een donzige onderlaag die warme lucht vasthoudt. Neem de vos en de ree. In de winter hebben ze een prachtige, dikke vacht waarmee ze ook bij strenge vorst warm blijven. In het voorjaar zien ze er vaak ‘pluizig’ uit. Dan verwisselen ze hun wintervacht voor een zomervacht.

Sommige dieren hebben nog meer trucjes, zoals de eekhoorn. Zijn pluizige staart werkt als een warme deken. Als hij slaapt, krult hij zich op en legt hij zijn staart over zich heen. Otters hebben een bijzonder dichte vacht. De vacht bestaat uit een sneldrogende, waterdichte buitenste laag van dekharen. Daaronder licht een luchthoudende laag van donsharen. Deze laag blijft onder water droog. Deze waterdichtheid is van groot belang om in het ijskoude water op temperatuur te blijven.

De natuur is fascinerend. Vogels en dieren zijn goed voorbereid op de kou, maar toch kunnen ze in een strenge winter wel wat hulp gebruiken om hun lichaam op temperatuur te houden. Hang bijvoorbeeld een voedersilo of vetbollen op of strooi wat voer in je tuin. Trek wel een warme jas aan als je naar buiten gaat...

Andre Brasse – Puur Natuur – jan 2025