Waterschap waarschuwt: zoetwaterdruk neemt ook in het Noorden toe

REGIO - Waterschap Noorderzijlvest heeft op dit moment geen extreme droogte, maar waarschuwt dat de druk op zoetwater landelijk toeneemt. Ook het Noorden gaat de gevolgen merken.

Terwijl grote delen van Nederland kampen met acute droogte, is het watersysteem van Noorderzijlvest opvallend stabiel. Er gelden geen beregenings- of onttrekkingsverboden. Toch is de situatie kwetsbaar, en het waterschap roept op om nu al bewuster met water om te gaan.

Waarom het Noorden er beter voor staat

De afgelopen periode viel in het gebied van Noorderzijlvest meer neerslag dan elders in Nederland. De kleigronden houden dat water langer vast dan de zand- en veengronden in andere delen van het land. Bovendien werkt het waterschap al jaren aan het vasthouden van water, waardoor het systeem robuuster is geworden.

Noorderzijlvest kan daarnaast IJsselmeerwater aanvoeren via Friesland. Waterschappen in het westen en zuiden zijn afhankelijk van de Rijn, maar de waterstand van de Rijn staat inmiddels historisch laag. Dat verklaart de grote regionale verschillen.

Bestuurder Luitjens: "Het waterpeil is op dit moment nog voldoende hoog. Eén van de redenen is de bodem én dat in dit gebied meer neerslag is gevallen ten opzichte van de rest van Nederland. Maar de druk op zoetwater neemt landelijk toe. Ook wij gaan de gevolgen daarvan merken."

Geen extreme droogte, wel druk op het systeem

Hoewel er geen extreme droogte is, merkt het waterschap de gevolgen wel. Kades en keringen moeten worden geïnspecteerd. Het waterschap ontvangt veel beregeningsverzoeken en zet extra in op maaionderhoud om de wateraan- en afvoer optimaal te houden.

Landelijk wordt onderzocht of IJsselmeerwater breder moet worden ingezet voor andere regio’s. Luitjens: "Eén IJsselmeer verdelen over noordelijk gelegen provincies is iets anders dan over een groter deel van Nederland. Steeds meer regio’s zijn afhankelijk van hetzelfde water, en dat vraagt om scherpe keuzes, solidariteit én eerlijkheid over de gevolgen voor ons eigen gebied."

Droogte wordt structureel probleem

Door klimaatverandering neemt de kans op zoetwatertekorten sterk toe. Waar in het werkgebied van Noorderzijlvest nog nooit sprake is geweest van een watertekort, kan dat in de toekomst eens in de tien tot vijftig jaar voorkomen — en waarschijnlijk vaker. Dat heeft gevolgen voor natuur, landbouw én waterveiligheid. Langdurige droogte kan dijken beschadigen.

Luitjens: "Droge periodes en periodes van (te) weinig water zijn geen incident meer. Enerzijds betekent dit het systeem toekomstbestendig maken, maar voornamelijk dat we moeten accepteren dat droogte en een tekort aan zoetwater in de toekomst vaker voorkomt. Je kunt met systeem- en beleidskeuzes de impact van tekorten beperken, maar droogte blijft. Daarom is het nodig om nú te handelen, ook als nog niet alles bekend is."

Technische oplossingen kennen grenzen

De mogelijkheden om watertekorten te voorkomen zijn beperkt. Om voldoende zoetwater op te slaan, zou het peil van het Lauwersmeer met 80 tot 180 centimeter omhoog moeten, of het boezempeil met minimaal een halve meter. Luitjens: "Deze ingrepen zijn technisch niet altijd mogelijk en kosten daarnaast veel geld. Wij zijn ons steeds meer bewust dat technische interventies niet meer de oplossing zijn en dat we ons in de toekomst moeten focussen op leren omgaan met droogte."

In de Kop van Drenthe werkt het waterschap aan het vergroten van de weerbaarheid door water vast te houden, zodat het groeiseizoen begint met een hogere grondwaterstand.

Solidariteit heeft ook een prijs

Water kan via twee routes worden aangevoerd: via Friesland, waar het vanzelf naar Groningen stroomt, en via Drenthe, waar het omhoog moet worden gepompt. Als het IJsselmeerpeil te laag wordt, kan Noorderzijlvest minder of geen water aanvoeren. Dat heeft gevolgen voor natuur, landbouw, waterkwaliteit en uiteindelijk ook voor de waterveiligheid.

Luitjens: "We willen solidair zijn, maar water verdelen betekent dat het hier minder beschikbaar is, waardoor je bijvoorbeeld toch een onttrekkingsverbod moet instellen. Die dilemma’s gaan we in de toekomst vaker tegenkomen."

Oproep: denk nu al na over watergebruik

Het waterschap roept inwoners en gebruikers op om bewust met water om te gaan en te anticiperen op periodes van weinig water. Luitjens: "Het is goed om na te denken wat een periode met weinig of geen water voor jou betekent en hoe je daar mee om wilt gaan. Op dit moment kan het bijvoorbeeld helpen om niet in de volle zon te beregenen. Voor de toekomst zijn ook andere interventies nodig."

Het waterschap werkt aan een natuurlijker en flexibeler watersysteem. Tegelijkertijd stelt Luitjens dat alle watergebruikers moeten accepteren dat droogte en periodes met weinig water vaker voorkomen dan het waterschap kan oplossen.