Gokbeleid in zwaar weer, was dit het allemaal wel waard?

Het had een win-winsituatie moeten zijn: de legalisering van online gokken in 2021 moest spelers naar een veilige omgeving leiden én de staatskas spekken. Maar recente cijfers en ontwikkelingen schetsen een ander beeld. Een op 5 augustus gepubliceerd rapport van de Kansspelautoriteit (Ksa) onthult een pijnlijke paradox: ondanks een forse belastingverhoging dalen de inkomsten. Het roept de prangende vraag op: is het Nederlandse gokexperiment aan het mislukken?

De aanname van de overheid leek logisch. Door de kansspelbelasting per 2025 te verhogen van 30,5% naar 34,2%, zou er zo’n 100 miljoen euro extra in de staatskas moeten vloeien. De realiteit, zo blijkt uit de nieuwste monitor van de Ksa, is het tegenovergestelde. De belastinginkomsten zullen dit jaar naar verwachting juist zo’n 40 miljoen euro lager uitvallen dan vorig jaar. Deze opvallende daling is een symptoom van een dieperliggend probleem dat het fundament van het Nederlandse gokbeleid doet wankelen. Het beleid lijkt op twee fronten te falen: het financiële gewin valt tegen en de bescherming van spelers schiet tekort, waardoor zij steeds vaker hun toevlucht zoeken tot de ongereguleerde markt.

Bijschrift - Bazoom

De geknepen legale markt

De voornaamste reden voor de dalende inkomsten is de immense druk op de legale aanbieders. De hogere belasting, die direct wordt afgedragen door de gokbedrijven, dwingt hen tot drastische maatregelen. Het meest symbolische voorbeeld is staatsdeelneming Holland Casino. Het bedrijf kondigde recent aan zijn oudste vestiging in Zandvoort te sluiten, snijdt fors in het personeelsbestand op het hoofdkantoor en overweegt zelfs om de winstkansen voor spelers te verlagen door een extra ‘dubbele nul’ aan de roulettetafel toe te voegen.

Deze maatregelen maken het legale aanbod onvermijdelijk minder aantrekkelijk. Terwijl de Nederlandse aanbieders worstelen met de kosten en beperkingen, ontstaat er een groeiende vraag naar alternatieven. Spelers die de strikte regels en het verplichte zelfuitsluitingsregister (Cruks) willen omzeilen, zoeken actief naar buitenlandse opties. De populariteit van zoektermen zoals Casino Zonder Cruks Bonus is een duidelijke indicator van deze trend. Deze platforms, die niet onder de Nederlandse wetgeving vallen, kunnen vaak aantrekkelijkere voorwaarden en bonussen bieden omdat ze niet gebonden zijn aan de hoge belastingen en strenge zorgplichtregels die hier gelden.

Waarom haken spelers af?

De hoeksteen van het nieuwe gokbeleid was de zogeheten ‘kanalisatiedoelstelling’: het idee was om minstens 8 op de 10 spelers naar het legale aanbod te loodsen. Dit nobele doel staat of valt echter met de aantrekkelijkheid van het product zelf. Een speler kiest immers niet voor een gereguleerd platform uit principe, maar omdat het een veilige én plezierige ervaring biedt. Nu de legale aanbieders door de hoge belastingen gedwongen worden om te versoberen, met mogelijk lagere winstkansen, minder bonussen en striktere limieten, wordt het legale aanbod direct minder competitief. Het is dan ook een voorspelbare, economische reactie dat een deel van de spelers afhaakt en de meer lucratieve, risicovolle alternatieven verkent.

Falende bescherming en groeiende verslavingsproblematiek

Het tweede, en misschien wel belangrijkere, doel van de Wet kansspelen op afstand was het ‘kanaliseren’ van spelers naar een veilige, gecontroleerde omgeving. Ook op dit punt tonen evaluaties een zorgwekkend beeld. Onderzoek van het WODC wees al eerder uit dat de wet gokkers onvoldoende beschermt. Het aantal mensen dat hulp zoekt voor een gokverslaving is sinds de legalisering significant gestegen – in 2023 zelfs met ruim 24% ten opzichte van het jaar ervoor.

De legale aanbieders, die een wettelijke zorgplicht hebben, lijken hierin tekort te schieten. Een pijnlijk experiment met ‘mysteryshoppers’ toonde aan dat spelers die aangaven gokproblemen te ervaren, in de meeste gevallen niet naar hulp werden verwezen, maar juist bonusaanbiedingen kregen voorgeschoteld. Dit ondermijnt de geloofwaardigheid en de effectiviteit van het hele systeem.

De onstuitbare opkomst van de illegale markt

De combinatie van een minder aantrekkelijk legaal aanbod en de wens van sommige spelers om zonder limieten te spelen, creëert een perfecte voedingsbodem voor de illegale gokmarkt. De Kansspelautoriteit voert een bijna dagelijkse strijd tegen deze ongereguleerde aanbieders. Recentelijk werden nog twintig illegale gok-apps uit de appwinkels verwijderd. Deze apps gebruiken vaak slinkse technieken, zoals het misbruiken van het logo van Holland Casino, om betrouwbaar over te komen.

Het gevaar van deze illegale markt is dat er geen enkele vorm van toezicht of spelerbescherming is. Leeftijdsverificatie is vaak gebrekkig of afwezig, waardoor ook minderjarigen kunnen gokken, en er is geen enkele garantie dat spellen eerlijk verlopen of dat winsten worden uitbetaald. De strijd van de Ksa voelt als dweilen met de kraan open: voor elke verwijderde app lijken er twee nieuwe op te duiken.

Een beleid op een kruispunt

Het Nederlandse gokbeleid bevindt zich op een kritiek punt. De overheid reageert op de problemen met plannen voor nóg strengere regels, zoals een hogere minimumleeftijd en overkoepelende speellimieten. Hoewel goedbedoeld, dreigt dit de vicieuze cirkel verder te versterken: meer restricties op de legale markt maken de illegale alternatieven relatief nog aantrekkelijker.

De vraag is of het huidige beleid houdbaar is. Het lijkt er steeds meer op dat het een ongewenste realiteit heeft gecreëerd waarin de staatskas minder ontvangt, de legale aanbieders het zwaar hebben, het aantal verslaafden stijgt en de illegale markt floreert. De komende maanden zal moeten blijken of de politiek de koers durft te wijzigen, of dat het Nederlandse gokdossier een schoolvoorbeeld wordt van hoe de beste bedoelingen kunnen leiden tot een onbeheersbaar en ongewenst resultaat.