Over belasting: ‘gien noagel om e kont te krabben’
Een tiedje leden zatten we op n familieoavend over van alles en nog wat te proaten. Hoe we zo op t onderwarp kwammen wiet ik niet, want zo gezellig was t onderwarp niet. t Ging over de belasting. Nou wiet ik niet hoe jim dat vienden, mor persoonlek heb ik et net zo lief over wat aans. Natuurlek begon niet één met de zin “Loaten we t ok even over de belasting hemmen”. Nee, we hadden t over veurnoamen. t Ging der over dat vroeger elkeneen noar n opa, opoe, oom of tante noemd wer. Tegenwoordeg is t hiel gebrukelek dat je n willekeurege noam geven. Tot 1970 wadden der beheurlek strenge regels veur et ienschrieven van veurnoamen bij de gemeente. Mor belasting op veurnoamen had ik nog nooit over heurd en dat wol der bij mij ok niet ien.Toch hiel diegene vol dat n overgrootmoeke van mij mor één veurnoam kregen had, terwiel degene woar ze noar noemt was twee had. Gelukkeg kinnen we tegenwoordeg hiel veul vienden op internet. Ik hoefde dus ok niet veul moeite doen om uut te zoeken hoe t precies zat. Toen kreeg ik al hiel gauw ien e goaten dat et verhoal klopte.
Et zit noamelek zo. Ien 1811 kwam de Burgerlijke Stand. Dat hadden we aan Napoleon te danken. Veur die tied vonden de meeste minsen één noam wel genog. As der dan meer dan éen Jan was wer dat olle Jan of Jan van Pieter of iets dergeleks. Mor minsen van de elite gaven heur kiender voak n hiele serie noamen. t Is wel veurkommen dat n kiend wel acht veurnoamen kreeg. Dit deden ze om zich te onderscheiden van e gewone minsen. Mor t geven van één noam nam òf en der werden aal voaker meer veurnoamen geven. Begun twintegste eeuw werden der host liekevoak meer veurnoamen geven dan één.
De regering had zo rond 1915 geld neudeg. Nou was Nederland bij de oorlog 1914-1918 wel neutroal, mor ze mosten wel geld bruken. De minister von dat et mor òflopen wezen mos dat meerdere veurnoamen om e nucht wadden. Der werden twee reden noemt woarom dat veranderd worden mos (foto: B.D.Poppen, Sarieshut – Niehove).
1. Het was een administratieve last voor de gemeente.
2. Door de toegenomen welvaart kon het onderscheid tussen de gegoede kringen en het gewone volk minder goed worden vastgesteld.
Natuurlek dochten ze dat de minsen met minder geld heur kiender nou weer meer één noam geven zollen. Bijkomend veurdeel veur de elite was dat et verschil tussen arm en riek weer meer aan de noamen of te lezen was. Noa 1915 ging et gebruuk van meer veurnomen hard noar beneden. Et gebruuk van één noam ging krekt de andere kant uut. Nou was dat niet verwonderlek want de bedroagen die veursteld werden wadden niet misselek. Et varieerde van F. 2,50 tot wel F.400,00. Verkiek je der niet op hoe veul geld dat is. Veur ons is 400 gulden veul geld, mor veur veul minsen nog wel te doen. Mor as je nou wat kopen moeten wat toen 400 gulden kostte, moe-je der nou meer as €10000 veur delleggen.
Gelukkeg kreeg de minister zien wetsveurstel niet aannommen. Ien 1918 wer et al weer aan e kant schoven. Der is uuteindelek gien mins west die ooit wat betoalen mos veur meer dan één veurnoam. Toch zat de angst der bij veul olders goed ien. Veural ien t katholieke zuden want doar kregen de kiender altied meer noamen. Tot ongeveer 1930 had et nog effect op et aantal minsen dat heur kiend mor één noam gaf.
Ien e tweede wereldoorlog hemmen we weer problemen had met de veurnoamen. Dit keer niet om t geld mor om de noamgevers. Veul minsen wadden ien die periode Oranjegezind. Der werden dus veul kiender noar de leden van e koninkleke familie noemd. De Duutsers konden dat niet waarderen en verboden et gebruuk van die noamen. Vot noa de oorlog wer dit verbod al hiel gauw opheven.
Nou binnen der ien e loop van e eeuwen wel meer vremde belastings west. Bijvoorbeeld op de breedte van n woning. Dat is ok de reden dat aan e Amsterdamse grachten hiele smalle, hoge en diepe panden binnen.
Of wat te denken van belasting op schosstienen, et aantal roamen en deuren, dienstbodenbelasting of et oorgeld. t Leste was n belasting op peerden.
Nou was Nederland niet et enige land dat er vremde belastings op noahiel. Een poar veurbeelden binnen keizer Vespasianus in e tied van t Romeinse riek die n belasting op urine ienvoerde en tsaar Peter de Grote ien Rusland die t wel handeg leek om een boardbelasting te heffen.
Nou hemmen we ien Nederland hiel wat vremde belastingen had, mor hier kinnen we niet tegenop.
Henk Wierenga
Mientje: ‘Hij het gien noagel om e kont te krabben!’
