Ik Proat Plat: Over de Moan
‘Et het nog nooit zo donker west’
Binnen jim op zeuven september ok allemoal tussen acht en negen uur noar buten west om de bloedmoan te bekieken? Ik niet, der was nogal wat bewolking, dus ik docht dat wordt niks met die bloedmoan. Mor anderdoags op Facebook zag ik dat er toch wel mooie foto’s moakt wadden. Ik bedocht me we, woarom zol dat bloedmoan hieten en hoe komt et dat de moan rood wordt? Nou, dat was heul snel opzöcht.
Bij n totoale moansverduustering stijt de aarde precies tussen de moan en e zun. De aarde geft een schaduw op e moan en et zunlicht zörgt dat de moan een rode gloed krigt. En dat hangt dan ok nog weer òf van hoeveul stoffen en gassen ien e atmosfeer zweven. Ien e biebel wordt er n heul andere uutleg aan de bloedmoan geven, t zol een teken veur de grode en vreseleke dag des Heren wezen. ‘Het einde der tijden’. Mor ok noa dizze bloedmoan van september leven we gewoon weer deur.
Ien e joaren negenteg wadden der meerdere zunsverduusteringen. Op 11 augustus wa-der n heul biezundere zunsverduustering, dat wiet ik nog heul best. Dizze was biezunder omdat et een totoale zunsverduustering was en dit was tot nou toe de leste volledege eclips die we zien hemmen. Minsen wadden der al weken van te veuren met bezeg, der werden zulfs groates eclips briltjes uutdield. Met zo’n briltje kon je veileg noar de zunsverduustering kieken, zunder dat je ogen deur de stroaling beschoadigd werden. t Was rond et middaguur, ik was aan t macaroni koken met et eclips briltje alvast op. De kiender stonden buten en zollen me roepen as t zover was. Deur t briltje met rode gloazen is t heule vremde macaroni worden. Ik had n pakje van Honig veur de macaronisaus, mor deur et briltje heb ik per ongeluk tomatensoep van Honig pakt. Dus jim kinnen wel begriepen dat et nargens noar smoakte, macaroni met n eclipssausje hemmen we t noemd. Mor we hemmen wel de zunsverduustering zien. De kiender herinnern mij nog voak even aan dat eclipssausje.
Lest heb ik nog n moantje zien op n heul vremd plak. Ok doar vroeg ik me vanòf woarom dat moantje doar was. t Was ien e Folkingestroat (Foto: Beeldbank Groningen, Viering 250 jaar Gronings Ontzet ien e Folkingestroat) ien Stad dat ik et moantje ien e stroat zag. Vremd, docht ik, zo’n bronsen moantje hier op stroat. En ok dat kin je opzoeken. Vroeger was de Folkingestroat een Joodse buurt met n synagoge. t Was n smal winkelstroatje woar de Joodse mensen heur winkeltjes en bedriefkes runende. Op zotterdagoavond was et n drokte van belang ien t stroatje, veul Grunnegers kwammen doar winkeln, omdat et brood, gebak en vlees der zo lekker was. Noa de oorlog wonende der gien Joodse mensen meer, allinneg de veule ‘Stolpersteine’ herinnern ons der aan dat ze der woond hemmen. Op e site ‘Kunst op straat’ kin je lezen over vief kunstwarken ien e buurt van e Folkingestroat om t Joodse leven van e stroat levendeg te holden. Ik heb mor één zien, mor t schient dat er elf moantjes tussen de stroatstienen leggen.
Elf bronzen moanvormen, van volle moan tot nije moan. Wanneer je alle moanvörmen bij mekoar voegen zollen, zol der n oog ontstoan en de volle moan zol dan de pupil wezen. As et je interesseert kin je der nog veul meer over lezen.
Vief kunstwarken moaken onderdeel uut van de kunstroute “Verbeeld Verleden” en doar heurt n kunstwark van Gert Sennema bij. Dat kin je vienden op e hoek van e Folkingestroat. Let er mor es op as je der laangs kommen. Een specioal stroatje met mooie kunstwerken.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Riekdom blift niet lang stoan, et gruit en krimpt geliek de moan!’
