Onzichtbare vriendschap

Het is nog volop herfst maar de winter nadert snel. Zolang het niet vriest zien we voorlopig nog volop paddenstoelen in het bos. En dat zijn er best veel gezien de kleurrijke foto’s die ik elke dag op het internet of ‘World Wide Web’ voorbij zie komen. Paddenstoelen zijn de vruchten van een schimmel. Valt het jou ook op dat veel paddenstoelen op of rond bomen staan. Zou dat toevallig zijn?

Nee, want bomen en schimmels werken vaak samen. Bomen zorgen niet alleen voor zichzelf, maar hebben een geheime makker onder de grond, een schimmel. Schimmels en bomen werken al eeuwenlang samen. Zonder deze samenwerking zouden veel bomen niet overleven. Ik doe een poging om het uit te leggen.

De samenwerking tussen bomen en schimmels wordt mycorrhiza genoemd. Het is een soort vriendschap tussen een schimmel en de wortels van een boom. De schimmel groeit op en door de wortels van de boom. Het vormt een netwerk van kleine draadjes in de grond. Dit netwerk helpt de boom om bepaalde stoffen zoals water en mineralen uit de bodem op te nemen. Er zijn ‘voorkeur vriendschappen’. Zo vind je vliegenzwammen vaak in de buurt van berken en eekhoorntjesbrood bij eiken.

Deze samenwerking is voor beide partijen voordelig. De boom krijgt van de schimmel bepaalde voedingsstoffen zoals fosfor en stikstof. Deze stoffen heeft de boom nodig om te groeien. Voor de boom zelf zijn ze moeilijk uit de bodem te halen. De schimmel krijgt van de boom suikers, die de boom maakt via fotosynthese. Dat is het proces waarbij de boom zonlicht omzet in energie. De boom deelt dus een beetje van zijn voedsel met de schimmel, die daar weer sterker van wordt.

Nu denk je misschien dat ik aan de paddo’s zit… het klinkt misschien een beetje mysterieus maar bestaat echt. De schimmel helpt de niet alleen die ene boom maar doet dit ook voor andere bomen in de buurt. Dit gebeurt via een groot ondergronds netwerk van schimmeldraden. We noemen dat ook wel het “Wood Wide Web”. Stel je voor: als een boom een plaag heeft of ziek wordt, kan hij via dit netwerk ‘waarschuwingen’ sturen naar andere bomen. Zo kunnen die zich voorbereiden op het mogelijk naderende gevaar.

Deze samenwerking is dus belangrijk voor het bos. Schimmels zorgen ervoor dat bomen voedingsstoffen kunnen opnemen uit de bodem die ze anders niet of lastig zouden bereiken. Zonder deze schimmels kunnen veel bomen niet goed groeien. Dit geldt niet alleen voor grote bossen, maar ook voor kleinere tuinen en parken. Schimmels zijn dus belangrijk in het bos en bodem. Ze spelen een belangrijke rol in het leven en de gezondheid van bomen en bossen en tuinen.

Als er iets misgaat in deze samenwerking, kan dat flinke gevolgen hebben. Bijvoorbeeld als de bodem vervuild raakt, of als we (teveel) bestrijdingsmiddelen gebruiken. De schimmel kan dan dood gaan of niet goed meer werken. Dit kan de gezondheid van bomen en van hele ecosystemen aantasten. Het is dus belangrijk om te zorgen voor een gezonde bodem, zodat schimmels hun werk goed kunnen doen.

Bomen en schimmels hebben een geheime, maar sterke vriendschap opgebouwd die al miljoenen jaren oud is. Dankzij deze samenwerking kunnen bossen gezond blijven en kunnen bomen op een slimme manier met elkaar communiceren. Als je de volgende keer in het bos wandelt, wees je dan bewust van het grote schimmelnetwerk onder je voeten. Het is hard aan het werk om alles in balans te houden.

Andre Brasse – Puur Natuur november 2024