Groene wegen in het landschap

Regelmatig lig ik, verscholen achter een houtwal, reeën te bekijken en te fotograferen. Het zijn prima schuilplaatsen. Ik heb dus de mazzel dat ik in een prachtig Drents esdorpenlandschap woon. Met vochtige beekdalen, kronkelende beekjes en oude houtwallen. De beekdalen en beekjes liggen er al sinds de ijstijden, de eerste houtwallen sinds de Middeleeuwen. Je vindt de ze langs de beekdalen maar ook dwars op de beek. Houtwallen dienden ooit als perceelscheiding en verdeelden de beekdalen in ‘kleine kamertjes’.

De wallen waren begroeid met stekelstruiken want prikkeldraad bestond toen nog niet. Ze hadden dus een praktische functie. Ze verdeelden de beekdalen en akkers en zorgden er onder andere voor dat het vee de oogst niet vertrapte. Boeren gebruikten het hout voor brandstof en bouwmateriaal. De verhoogde wal ontstond doordat mensen grond opwierpen bij het graven van sloten. Houtwallen zijn niet alleen mooi, maar ook belangrijk. Ze hebben een rijke geschiedenis, en spelen een belangrijke rol in het landschap én voor de natuur.

Houtwallen zorgen voor structuur in het landschap. Ze geven een besloten gevoel. Het contrast tussen de open velden en de houtwallen maakt het esdorpenlandschap zo herkenbaar en uniek. Zonder de houtwallen zou het landschap veel minder interessant zijn toch? Wandelaars en fietsers waarderen het oude kleinschalige en afwisselende houtwallenlandschap enorm. Op warme dagen bieden ze ook nog eens schaduw en op ‘waaidagen’ beschutting tegen de wind.

Voor planten en dieren zijn houtwallen echte schatkamers. Afhankelijk van de plaatsing, hebben houtwallen een warme en een koude of een droge en een natte kant. Dat zorgt voor verschillende leefmilieus op een klein stukje grond. In en op de oude wallen groeien vaak bijzondere bomen en struiken zoals wilde appel, meidoorn en sleedoorn. Als ze bloeien leveren ze voedsel voor bijen en andere insecten. In de herfst dragen ze bessen, een belangrijke voedselbron voor vogels. Vogels zoals de spechten nestelen in de oude bomen. Kleine zoogdieren, zoals muizen, egels en bunzingen, vinden er een veilige plek. Houtwallen zijn rijk aan biodiversiteit.

Veel dieren gebruiken, net als ik, houtwallen als schuilplaats of als loop- en vliegwegen door het landschap. Houtwallen verbinden namelijk natuurgebieden met elkaar. Ze vormen “groene wegen” waarlangs veel dieren, zoals reeën, zich door het landschap verplaatsen. Ik zie dan ook vaak diersporen als ik op een houtwal lig te gluren.

Helaas zijn veel houtwallen verdwenen door ruilverkaveling, schaalvergroting in de landbouw en dorpsuitbreidingen. Het verdwijnen van houtwallen heeft een flinke prijs. Het landschap wordt eentoniger, planten en dieren verliezen hun leefgebied. In de straat waar ik woon ligt gelukkig nog zo’n oude houtwal, begroeid met eiken. Nou ja, wat er nog van over is. Veel houtwallen worden niet onderhouden of nog erger, soms zelfs afgegraven en de oude bomen gekapt. Onwetendheid?

Gelukkig is er steeds meer aandacht van overheden, natuurbeheerders en particulieren voor het belang van houtwallen. Sommige boeren, natuurbeheerders en particulieren leggen nieuwe houtwallen aan of herstellen oude. Dit is niet alleen goed voor de natuur, maar ook voor de bodem en het water. Houtwallen helpen namelijk ook om water vast te houden.

Houtwallen zijn onmisbaar in het esdorpenlandschap. Ze vertellen verhalen over hoe mensen vroeger leefden, maken het landschap mooier en zijn belangrijk voor planten en dieren. Laten we zuinig zijn op de houtwallen die er nog zijn en blijven werken aan herstel. Zo zorgen we ervoor dat het esdorpenlandschap met houtwallen zijn unieke karakter behoudt en ook in de toekomst een thuis biedt aan mens en natuur. En natuurlijk schuilplaatsen voor mij…..

Andre Brasse - Puur Natuur – december 2024