IJje Wiekstra en Blokhuuspoort
Een poar joar leden moek vertelcollectief ‘Kom op Verhoal’ een veurstelling over IJje Wijkstra. Dat gaf een hiel ander beeld van IJje, die n socioal bewogen mins was en eigelek gien één kwoad dee. Hieronder schrieft Harry van der Tuin zien IJje-verhoal
Op 18 jannewoarie 1929 shoot IJje Wijkstra 4 plietzies dood. Niet ien t Wilde Westen mor ien e Kornhörn. Een poar honderd meter verderop bin ik geboren. Op et plak woar t gebeurd is, aan e Polmaloan, leit nou n dikke stien, met n warrege tekst derop. Wanneer je geest gaat zwerven met de wind, doe je, alleen en dus ook jezelf kwaad (K. Gibran. De Profeet) t Is nou 96 joar leden, omtrint n eeuw en nog altied let et mij niet lös.
Dat komt omdat ik der over proat heb met minsen die hem kend hemmen en omdat ik n Kornhörner bin en ok nog es een ‘van der Tuuntje’. Der is n film over moakt onder de titel: Het teken van het beest, mor was IJje een beest? Woar ging t om? Hoe kon t zo mis goan?
Bij vrijgezel en vrijdenker IJje was n getrouwde vraauw ientrokken, Aaltje Wobbes, geboren v.d. Tuun. Woarom dee ze dat? Heur man zat ien e bak omdat er n piek stolen had van pieke-ropperij Störteboom. Dat dee der omdat er honger had en omdat er zien vraauw en 6 kiender te eten geven most. t Was 1929 en crisis, massa’s werklozen. Hij zat zunder wark en had gien rooie cent. Toen er ien Veenhuzen vast zat wol t natuurlek hielemoal niet meer. Wat most Aaltje toen, zunder hum? Ze kreeg wat steun van e gemeente en e kerk, mor dat was niet genog om van te leven.
As ze de kiender allinneg achterliet, mos de gemeente wel ien actie kommen. Dan mosten ze wel opnommen worden ien t armenhuus en kregen ze dus te eten. Jim moeten goed begriepen dat er toen gien socioale veurzienings wadden. Was dit veur t leven van e kiender niet et beste en t enigste wat ze doen kon? Mor de gemeente wol der niet veur opdraaien.
IJje ston bekend as n goeie muzikant en voeger. Vakmantje en niet bang, hij draaide zien haan der niet veur om, om de piep van e melkfabriek op e hoek van e Koaleweg ien Doezum tot op grote hoogte te voegen. Mor hij was veural n geweldeg schutter en streuper. Wild was vrij en van elkeneen, nee hij had gien geld veur n jachtvergunning, mor op dizze manier kwam er toch vlees op toavel.
Dan sturen ze de complete politiemacht van e gemeente Grodegast, 4 man staark, op hum òf.
Dit om Aaltje veur de rechtbank te slepen, omdat ze heur lutje kiender hulpeloos achterloaten had en dat was strafboar. Met 4 man één vraauw ophoalen, woarom, om iendruk op hum te moaken, of omdat ze bang veur hum wadden?
IJje had niks strafboars doan. Aaltje was uut vrije wil bij hum kommen. Nou ja uut vrije wil, meer uut nood, mor hij had heur niet dwongen. Et liep uut op n schietpartij, woarbij IJje alle 4 veldwachter doodschoot.
IJje werd veroordeeld veur doodslag, want moord kon niet bewezen worden. Hij wist niet dat ze kwammen en had dus gien veuropgezet plan of veurnemen. Veur moord is n plan veuròf neudeg.
Mor hij liet hum zien vraauw niet òfnimmen, ok niet deur n overmacht en hij liet hum al hielemoal niet de wet veurschrieven op zien eigen hiem. Boas op eigen hiem, dat zit diep. Drift, woede en eer ien combinoatie met vuurwoapens is altied n dodelijke mix.
t Is veur mij dan ok niet zo moeilek om me veur te stellen wat er gebeurd is. Woarmet ik op gien enkele manier de dood van de vier veldwachters goedproaten wil. Die veldwachters deden heur plicht en heur waark, mor n beest? Noh nee. Een verkeerde keuze? Jazeker. Een eeuw loater moe-je uutkieken een oordeel te hemmen over gedrag en keuzes as je de omstandegheden van toen niet goed veur de bril hemmen. t Huus woar t allemoal gebeurd is stijt er allang niet meer.
IJje werd veroordeeld tot 20 joar gevangenisstraf en kwam terecht ien e Blokhuuspoort (zie eigen fot) ien Leeuwarden. De eerste vief joar kreeg er eenzame opsluiting. Je kinnen je niet veurstellen wat dat mins dut.
Ien april 2025 bin ik met n koppeltje minsen uut Pieterziel noar de Blokhuispoort west. Doar werden ien IJje’s tied, alle langgestraften uut Nederland vastzet. IJje het hier de eerste 11 joar van zien straf uutzeten, woarvan een hiele zet ien eenzoame opsluting. Toen dee er n zelfmoordpoging en werd overbrocht noar t gesticht ien Woenzel, woar der al vlot overleed aan TBC.
Ien e Blokhuuspoort vertelde gids Harry over et zwoare leven ien t gevang. Iendrukwekkend, die verhoalen en dat gebouw.
Harry van der Tuin
Mientje: “Altied verder kieken dan dien neus lang is!”
