IPP: Liekenhuuskes

Ien onze pervenzie binnen nog ongeveer 170 liekenhuuskes. Der is zulfs n boek met foto’s van dizze bouwwarkjes schreven. Mor woarom binnen der zoveul van die huuskes bouwd?

Ien 1866 werd ons land veur de zoveulste keer trovven deur n uutbroak van n besmetteleke ziekte, met as gevolg duzenden doden. t Werd hoog tied dat er wat aan doan werd om de besmettings tegen te goan. Heule femilies besmetten mekoar met alle gevolgen van dien. Deur de overleden minsen te scheiden van de levenden, werd de kans op besmetting verkleind. Ok kwam er ien 1872 de Wet tot Voorziening tegen Besmettelijke Ziekten, ok wel ‘Begrafeniswet’ noemd. Met dizze wet werden alle begroafploatsen ien Nederland verplicht om een liekenhuuske te bouwen op e begroafploats. Ien zo’n huuske konden de minsen, die overleden wadden aan een besmetteleke ziekte, apart opboard worden om verdere besmetting zoveul mogelek tegen te goan. Ze mosten minstens vijfteg meter van e bebouwde kom stoan. De gemeentes en kerken hadden alle vrijheid met et ontwerp van zo’n huuske en dat had tot gevolg dat er op alle begroafploatsen verschillende bouwwarkjes ontstonden. De meesten heul eenvoudeg, mor der zatten ok wel heule kunstwarken tussen. Even over de grins, op e begroafplaats van Surhuusterveen, vien je ok n heule mooie.

Ien t begun van 1800 wadden der al van dizze huuskes ien andere landen ien Europa. Dat noemende ze ‘Baarhuisjes of schijndodenhuisjes’. Ien die tied had men grode angst veur de schijndood. De overledenen mosten zeker 36 uur ien t ‘baarhuisje’ leggen veurdat ze met zekerheid zeggen konden dat ze echt dood wadden en begroaven worden konden. Noa de wet van 1872 werden dizze ‘baarhuisjes ok lijkenhuisjes’. Ien t begun werden de ‘lijkenhuisjes’ heulemoal achter op de begroafploats bouwd, tussen de bomen en struken. Dit was om ze aan t oog te ontrekken en de tweede reden was dat et onder de bomen koeler wezen zol. Ien t begun van de 20e eeuw werden ze dichter bij de iengang ploatst, omdat men vaststeld had dat lieklucht niet besmettelek was veur andere minsen. Vanof die tied gaf men ok meer aandacht aan de bouw van de huuskes. Ien oorlogstied boden de zolders van e ‘lijkenhuisjes’ ok nog es een veileg plakje veur onderdukers. Verreweg de meeste huuskes binnen nou opslagploatsen veur gereedschap veur t onderholden van de begroafploats. Tegenwoordeg hemmen we mortuariums en ok komt et  voaker veur dat de overledene thuus opboard wordt.

Summege liekhuuskes hemmen nog n andere bestemming kregen. Nem nou bijveurbeeld het liekhuuske bij de Romaanse kerk van Moarum. De deur is altied lös, as je der noar binnen goan, kom je ien e kloostercel van de Witte non. Heur slofkes stoan onder de stoel. As je op de knop drukken klinkt er kloostergezang en de Witte Non begunt heur levensverhoal te vertellen. Ze nemt je met op heur wandeling van t klooster noar de kerk van Moarum en ze vertelt over heur verboden liefde veur n Spaanse soldoat.

Ok ien t liekenhuuske achter de Hervormde kerk ien Noordwiek begunt er n wandelroute, et ‘Leedaanzeggerspad’. Ien t restaureerde liekenhuuske leit de routebeschrieving die je met nemmen kinnen. t Was zo ongeveer ien 1850 dat n leedaanzegger dizze route liep om de minsen te vertellen dat er één ien t dörp overleden was. Rouwbrieven bestonden nog niet, loat stoan telefoons, dus stuurde men n leedaanzegger op pad.

Kiek mor es ien jim eigen dörp, bij de kerk of op de begroafploats of er nog n mooi liekenhuuske stijt en wat veur functie die nou het.

Leneke Struiksma

Mientje: “Elkeneen holdt van dij astoe dood en begroaven bist!”