Jan Boerema oudste veteraan (107): ‘Erkenning en waardering verjaren nooit’

MIDWOLDE – De Ongenode Gast dempt haar stem nog voordat zij de zaal binnenstapt. Dat blijkt niet nodig: binnen wordt gepraat, koffie ingeschonken en zacht gelachen. Toch trekt één stoel alle blikken. Daar zit Jan Boerema (107), omringd door zijn familie. Hij is de oudste inwoner van Westerkwartier en, voor zover bekend, de oudst levende Nederlandse veteraan. Vandaag krijgt hij het Mobilisatie-Oorlogskruis.

Een zaal vol eerbetoon

Het gezelschap is indrukwekkend. Militairen in uniform, het plaatselijke herdenkingscomité, burgemeester Ard van der Tuuk en Tanja Haseloop-Amsing, burgemeester van Oldebroek en voorzitter van het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945, beter bekend als Wageningen45. En dan is er majoor Marco Kroon, Ridder in de Militaire Willems-Orde, die namens Veteranenzaken van de Landmacht het kruis komt opspelden.

Van der Tuuk rekent voor dat Boerema 107 jaar en negen maanden is. Zijn leven begon in 1919 en omvat de komst van het vliegtuig, de elektriciteit en een wereldoorlog. Het maakt de middag voor de burgemeester extra bijzonder: Boerema staat niet alleen in de geschiedenisboeken, hij kan er zelf nog over vertellen. ‘Uw verhaal maakt geschiedenis menselijk’, zegt hij. Juist daarom, zo legt hij uit, is het zo belangrijk dat de verhalen van veteranen bewaard blijven. Ze laten zien wat vrijheid van gewone mensen heeft gevraagd.

‘Voor mij bent u mijn held’

Dan is het woord aan Kroon. ‘Voor mij bent u mijn held’, zegt hij. Hij vertelt hoe het kruis in 1948 door koningin Wilhelmina werd ingesteld. Aanvankelijk moesten veteranen het zelf aanvragen en zelfs zelf betalen. Sinds 1992 kent de minister van Defensie het toe. Veel gemobiliseerde militairen ontdekten dat pas jaren later, en soms zijn het kinderen en kleinkinderen die de aanvraag doen. ‘Erkenning en waardering verjaren nooit’, zegt Kroon. Het bronzen kruis toont een Nederlandse helm, met gekruiste zwaarden eromheen. Twee militairen ondersteunen Boerema, zodat hij kan blijven staan terwijl de onderscheiding wordt opgespeld. ‘Blijf ademen’, zegt Kroon, ‘dan komt het allemaal goed.’

Zijn eigen woorden, in een boekje

Het tweede cadeau komt als verrassing. Van der Tuuk overhandigt Boerema een boekwerkje: ‘Mobilisatie Jan Boerema – Het verhaal van een veteraan’. De Ongenode Gast ziet op de voorkant een ingekleurde foto van een jonge soldaat met een fiets. Binnenin staan de herinneringen aan de meidagen van 1940, zoals Boerema ze zelf op papier zette. Zijn teksten zijn origineel en onbewerkt overgenomen uit een document dat hij zelf typte. Het boekwerk is met toestemming van hem en zijn familie uitgebracht door de gemeente. ‘Dit is een verhaal om te bewaren, bij stil te staan en door te geven’, staat in de inleiding.

10 mei 1940: het bericht dat alles veranderde

Van der Tuuk leest voor uit die tekst. Op 7 mei 1940 werden alle verloven ingetrokken. Boerema, net met verlof, moest zich meteen weer bij zijn onderdeel melden. Op de ochtend van 10 mei kwam het bericht dat de volledige graad van strijdvaardigheid was afgekondigd. Boerema las het als eerste en gaf het door aan sergeant IJzinga. ‘Die keek mij wat verwezen aan’, staat er. ‘Dat betekent grensoverschrijding, kon hij met moeite uitbrengen.’ In de zaal blijft het stil. Een jonge militair die nog niet kon overzien waar dit het begin van was: vijf jaar oorlog in Nederland, elders nog langer.

De burgemeester wijst op nog iets in de tekst. De aanloop naar de oorlog was volgens Boerema al jaren zichtbaar, maar om dat te willen zien was moed nodig. Die moed had hij, zegt Van der Tuuk. Niet voor niets werd hij later wethouder van Marum. ‘Wij leven nu ook in tijden waarin we moed moeten hebben om te zien wat er gebeurt’, zegt hij. Het maakt volgens hem de verhalen van veteranen niet minder actueel, maar juist meer.

Uitnodiging voor 4 mei in Wageningen

Haseloop-Amsing voegt daar een uitnodiging aan toe. Veteranen vormen volgens haar een levende verbinding tussen de vrijheid van nu en wat daarvoor is gedaan. Ze vraagt Boerema om volgend jaar op 4 mei het Nationaal Bevrijdingsvuur in Wageningen aan te steken. Marco Kroon haalt hem persoonlijk op in Marum, belooft ze. ‘Hebben we een date?’ Boerema knikt. ‘Ik doe mijn best.’ ‘Meer kunnen we niet vragen.’ Dan staat de zaal op voor het Wilhelmus. Daarna klinkt driemaal ‘hoera’ voor de Koning.

‘Het moet wel behapbaar blijven’

Later, tussen de koffiekopjes, schuift de Ongenode Gast aan bij de familie. De dochter van Boerema is blij dat het gezin dit nog mee mag maken. Het boekje laat volgens haar weer verhalen los: waar haar vader vroeger weinig over de oorlog vertelde, komt dat nu langzaam op gang. ‘Het kost vaak veel tijd voor mensen om te verwerken en achter zich te laten.’ Op Facebook kwamen inmiddels reacties, ook van jongeren die Boerema willen ontmoeten. ‘Heel leuk’, zegt ze. ‘Maar het moet wel behapbaar blijven. Je bent 107 en dan denk je: moet ik nu weer mijn verhaal doen?’ Ze glimlacht. Straks eerst iets eten met de familie.

Wat: uitreiking Mobilisatie-Oorlogskruis en boekwerkje aan Jan Boerema
Waar: Gasterij Inkies, Midwolde
Wanneer: vrijdag 25 september 2026, 13.00-14.00 uur