Zomereditie van Ik Proat Plat: ‘De geur van …’
Lestdoag had ik et met wat lu over de eerste herinnerings en bepoalde plakken, die ien je kop zitten.
Uut dat gesprek kwam noar veuren dat geuren een hiele biezundere rol hemmen. Ik heb et dan niet over de kwalm van benzine, of over de geur van ontsmettingsmiddeln ien t ziekenhuus, want dat het elkeneen. Om mor te zwiegen over de muffe geur van t bejoardentehuus, dat liekt sums wel de geur van stilstoan van lucht en tied.
Ik wiet nog dat ik n joar of vier was en op n mooie veurjoarsdag ien e slootswal zat aan e Helmhuus woar we toen wonende. De mollen wadden krekt uut e wintersloap en hadden dikke mollebulten moakt. Deur de staarke veurjoarszun dreugden de butenste kleideeltjes al gries op en bliekboar had et die winter flink vroren, want de korretjes wadden hiel fien. Konst er met speulen zoas met zand. Ik liet de kluutjes deur mien vingers glieden en rook de geur van verse, rieke klei. Elk veurjoar as ik ien e tuun bezig bin om t zaaigoed te poten, bin ik eefkes weerom aan die sloot ien e joaren zesteg en roek ik de geur van opdreugde klei.
Ik heb dat ok met de geur van t hooien. Eileks binnen dat meerdere geuren deur mekoar. Et begon al met et maaien van t gras. Toendestieds ston er ien t grasland een mengsel van grassen en kruiden. Zeker as et gras nog wat natteg was, kwammen de geuren vrij as de zwoag et gras òfsnee. Op t hotje mos de maaier zien gereedschap scharpen. De hoasspit werd ien e grond sloagen en met de hoarhoamer werd et blad van e zwoag weer schaarp moakt. En dan weer deur, met et zwit dik veur de kop. Aan s slootkant lag n fles met ranja ien t wotter en zo nou en dan kregen we n slokje, mor zuneg aan vanzelf. Ien t tegenwoordege grasfalt-land is de riekdom van geuren niet meer aanwezeg.
Doarnoa werd met e hooischudder et natte gras uut mekoar sloagen zodat et dreugen kon in e zun. Et kwam veur de boer op e geur aan, om te bepoalen of et gras dreug genog was om noar de hooigol te brengen. Was et eenmoal zover dan werd et hooi bij mekoar ien opperkes brocht, zodat er loater makkeleker op de woagen vörkt worden kon. De opperkes kwammen ok van pas as er toch n buitje kwam, dan werd allinneg de butenkant van e bult nat. Een boer was voak as de dood veur regen ien t hooi, want dat verhoogde de kaans op broei. As er gien geluk had, mosten de opperkes weer uut mekoar sloagen worden om t hooi, noa n bui, weer te dreugen. Dan kwam et moment dat et hooi op e woagen ien e schuur brocht werd. Die geur van dat verse hooi was niet te vergelieken met de kuibulten of de grasboalen van tegenwoordeg.
Ik wiet ok nog dat de hooiroeder noatieds meerdere moalen ien e schuur kwam om te meten of er toch hooibroei was. Zo ja, dan was et niet te best. Dan mos alle hooi weer uut e schuur en kon et zo mor weden, dat et ien e butenlucht toch ien e brand vloog. Ok dat gaf weer n biezundere geur. Mor of de boer doar nou zo bliede van werd?
En wat te denken van dat buitje noa de dreugte ien e zummer. Et liekt dan wel of alle planten en de grond alle poriën open zetten om et vocht op te nimmen. Die geur is zo heerlek fris en dan liekt et doarnoa ok drekt of alle groen weer uut e grond schiet. Et lekkerste van e zummer.
De haarfst koppel ik veur wat betreft geur aan de sukkerfebrieken ien Hoogkerk en Stad. As de eerste bieten verwaarkt werden ien e campagne en t was westenwiend, trok die diepe geur over Stad en wis je dat de bietenwoagens de kommende weken et verkeer bepoalende. Of die geur nou echt lekker was, kin ik niet zeggen. Mor et drong wel dwars deur de muren van e huzen hin.
Boswachter Nico Boele is geboren ien e buurt van rivier de Lek. Hij vertelde mij dat as er doar ien e buurt komt, hij et roamke van e auto open draait en de rivier ruken kin. Bliekboar zit de geur vast ien je geheugen, want een soortgeliek verhoal heurde ik ok van andere minsen.
Ik bin wel benijd hoe dat met onze lezers is. Hemmen jim ok bepoalde geuren, die koppeld binnen aan een zekere plek. Schrief et dan es op en stuur een mailtje aan info@komopverhoal.nl. Zo kinnen we dan een geuratlas van t Westerkwartier moaken, want noast de ogen, de mond en de oren is de neus wel n hiel biezunder fetuut.
Geert Zijlstra
Mientje: ‘Doar zit n vremd luchtje aan!’
