IPP: Sloapen ien n boarhuuske
Lest liep ik deur Opende over de Provincialeweg bij n Bed en Breakfast laangs. Cremers Pleats, dat is Fries veur ploats, las ik op t bordje, dat is t veurdeel van wandeln, je marken veul meer op onderwegens. k Heb even een proatje moakt met de eigenoar, most wel ien t ABN want hij kwam uut Limburg. Hij het mij verteld over de biezundere geschiedenis van zien terrein.
Ien 1869 kwam er n nije wet veur t begroaven van minsen. t Was altied zo west dat minsen ien of om e kerk begroaven werden. Ien e kerk mog al n tiedje niet meer en nou most elke gemeente ien ons laand minstens één algemene begroafploats hemmen. Zo ok de gemeente Grodegast. Burgemeester van der Ree vergoaderde met zien wetholders over de aankoop van n stuk grond wat geschikt weden zol as begroafploats. Dat was ien feberwoarie 1870, hol de doatum ien e goaten. Ze hadden een stuk laand op t oog van 26 oare ien Opende aan e weg noar Surhuusterveen. Ok de road besliste dat et stuk grond geschikt was en 200 gulden was ok niet al te duur. Toen most Gedeputeerde Stoaten nog goedkeuring geven veur de aankoop en aanleg van e begroafploats.
Ien Grodegast hemmen ze niet op dat besluut van GS wacht, want begun 1871 was de begroafploats al aanleid. Een ienwoner van Opende was ter niet met eens, want de begroafploats lag gien viefteg meter buten de bebouwde kom, wat wel vereist was. GS gaf ien meert toestemming veur oprichting, mor toen wadden der al minsen begroaven. De bezwoarmoaker trok aan t körtste enne. t Wordt nog vremder, de regels wadden ok niet heulemoal noaleefd. Et bliekt dat er eind meert 1870, een moand noadat burgemeester van der Ree veur t eerst met zien wetholders over n begroafploats vergoaderde, al één begroaven was. Begroaven op n begroafploats die eigenlek nog niet beston, loat stoan goedkeurd was.
De vrouw die der begroaven is, was Jacoba Brändlij, een weduwe die ien 1868 ien e gemeente was kommen te wonen. En nou komt et: ze was de schoonmoeke van de burgemeester! Wel zien ienvloed et west het of wel de regels aan zien leers lapt het, et moakte veur Jacoba Brändlij niet uut. Jacoba kreeg n mooie zerksteen op heur graf. Ze lag begroaven vlak bij de iengang. Noa Jacoba binnen der nog veul meer begroaven, hoeveul is niet meer noa te goan, want de administroatie is vot. Ien 1872 werd achter op et terrein een liekenhuuske bouwd, dat most noar aanleiding van de wet op besmettelijke ziektes. Verder kwam der bij de iengang een hekwerk met aan weerskanten een treures. Eén van die treuressen stond boven et graf van Jacoba. Ze is de enigste west die hier begroaven is met n steen op heur graf. Der werden op dit terrein arme minsen, bedeloars en onbekenden of doodgeboren kiender begroaven, vandoar dat et ien e volksmond Armenkerkhof noemd werd. Cinten veur n steen wadden der niet, hooguut n poaltje
Honderd joar loater bleek dat de begroafploats al joaren niet meer ien gebruuk was en werd er besloten om et te sluten. Et Perceel werd verkocht veur 800 gulden met de bepoaling dat de nije eigenoar tien joar lang niks aan et terrein doen mog. Noa tien joar mog er niet dieper dan n halve meter groaven worden, beplanting werd wel toestoan. Et liekenhuuske werd n piekehokje. De mooie grafsteen van Jacoba werd as stoepke bruukt veur de iengang van t piekehok. Ien 1992 kommen der nije eigenoaren en die moaken der, met et perceel der noast, een gastenhof van. Zij vienden de grafsteen van Jacoba en schenken et aan de Spitkeet ien Harkema, woar et nou weer mooi rechtop stijt. Vief joar terug binnen de huidege eigenoaren kommen.
Heulemoal achter op t veld stijt nog altied et boarhuuske. De eigenoar is t huuske aan t opknappen, want hij wil der een overnachtingsplekje van moaken, net as de andere biezundere huuskes op et terrein. Mooi toch as je sloapen kinnen ien n boarhuuske, as t goed is kin je smörgens weer gewoon opstoan, de meesten die hier leggen, kinnen dat niet.
Ik liep met de eigenoar over et terrein en ik von et wel apaart dat je wieten dat er zoveul minsen onder je begroaven leggen en dat et nou n heul andere bestemming het. De eigenoar zei nog over de steen van Jacoba: De Spitkeet het de steen, mor wij hemmen et liek.
Leneke Struiksma
Mientje: “Der lopt één over mien graf!”
