Monnikenwaark
Ien e Romeinse tied was de kust van Grunnen en Friesland een relatief drok bevolkt stukje laand. Op verhogings ien e kwelder wonende boeren, vissers en joagers, die de stried met et wotter doageleks aangingen. Toen Roemeinse troepen deur et gebied trokken, wezen ze met e middelvinger op t veurheufd. Doar kon je met goed fatsoen niet wonen en ze trokken heur dan ok snel terug achter de grote rivieren, om ploatsen as Utrecht en Nijmegen te stichten.
Een poar eeuwen loater roofde de zee een groot deel van et bewoonde grondgebied van de bewoners. De nije kust lag ongeveer woar nou de Friesestroatweg lopt en werd begrensd met n leeg diekje ‘De Roder’. Dat diekje, nou nog goed herkenboar aan n riegje boerderijen tussen Griepskerk en Noordhörn, most de rest van et Westerkwartier beschaarmen tegen et zeewotter.Twee grote stromen ‘De Lauwers’ en et ‘Olde Diep’ brochten vanuut et zudelek Westerkwartier et wotter noar de zee.
Rond 1100 noa Christus kwammen de eerste kloosters ien dit gebied. Rieke personen schonken een deel van heur bezit aan monniken, met et achterliggend idee, dat ze zo van toegang tot de hemel verzekert wadden. Een mooie vestigingsplek veur n klooster was n hoge dreuge plek, met veen en turf veur de verwarming, ruumte veur landbouw en visvangst en de aanwezigheid van vers drinkwotter. Dat leste was natuurlek wel aanwezeg bij de veule riviertjes en butendes gaf dat ook de mogelekheid om personen en producten met e boot te vervoeren. De rieke mannenkloosters as Gerkesklooster (zie afbeelding) en Auwerd binnen doar goeie veurbeelden van. Ien vrij körte tied kwammen dizze kloosters tot grote bloei, omdat ze op et juuste stee stonden.
De vrouwenkloosters van Kuzemer en Trimunt hadden et een stuk stoerder. Ze stonden verder van e zee òf en op arme zandgrond of veen. Van welvoart was doar gien sproake. Ze kregen wel beschaarming en steun van e mannenkloosters, mor et bleef behelpen.
De kloosterlingen hadden al vlot deur dat de vruchtboare klei aan e noordkant van et gebied veul weerde had. Al rap kwammen ze op t idee om n deel van e hoogste kwelders te omsluten met n diekje om de grond zo beter geschikt te moaken veur landbouw. Grote stukken laand rond Visvliet, Boerum, Griepskerk en op et Humsterland werden ‘in cultuur gebracht’. Doarbij was et belangriek dat et overtollege wotter vlot noar zee kommen kon. Slootjes, sluuskes en nvoudige bemoaling moeken dat mogelek en de slimme lekebroeders die ien t veld actief wadden, zörgende doarveur. Denk niet dat de geesteleken zelf met schop en krode aan e slag gingen, die bleven binnen de veilege kloostermuren veur gebed en comtemplatie. De lekenbroeders wadden ok actief op de boerderijen (voorwercken), die ien opdracht van de abt bouwd werden. Zij brochten de welvoart noar et klooster.
Al gauw werd et neudeg om de bestoande natuurleke loop van rivieren en geultjes wat te helpen. Noabij klooster Sint Bernardushof van Auwerd werd et Auwerderdiep groaven. Dat moek et meuglek om overtolleg wotter vanuut de kop van Drenthe noar de Hunze en de Waddenzee te brengen. Ok werd ‘’ De Lindth’ groaven, die vers wotter noar et klooster brocht en scheepvoart tot ien et klooster brocht. Dat was ok neudeg veur de handel, want et klooster most de opbrengst van et land noar Stad en verder vervoeren. Et klooster had trouwens ok al n ondergronds systeem om t vieze wotter weer uut et klooster te brengen. Restanten van dat middeleeuws riool binnen bij opgroavings ien e veureg eeuw weerom vonden.
Ien opdracht van de abt van klooster Jeruzalem van Gerkesklooster werd een meander van de Lauwers òfsloten bij de Leegte en een nij kenoaltje groaven dat bij Pieterziel die met n sluuske òf te sluten was. Eerder was de Olle Voart al met behulp van een gegroaven verbiending aansloten op e Lauwers. Et doel was tweeledig, snel wotter uut et gebied brengen en n körtere route noar de zee, om goedern noar de markt te brengen,
De monniken hemmen ien ons gebied met heur wotter-management een flinke (natte) vinger ien e pap had en eileks profiteren we doar nou nog elke dag van!
Geert Zijlstra
Mientje: “Wel niet wil dieken, moet wieken!“
