Column Puur Natuur: Paars spreekt

‘Onlangs reed ik door de velden naar huis. Langs de weg, tussen het hoge gras, zag ik paarse orchideeën. Ze stonden daar verscholen, maar trokken toch direct mijn aandacht. Die kleur, dat diepe paars, knalde eruit in het landschap. Ik moest natuurlijk stoppen, kijken, genieten en foto’s maken. Waarom paars? En wat betekent die kleur eigenlijk voor de plant?

De kleur paars in planten komt meestal door stoffen die anthocyanen heten. Dat zijn natuurlijke kleurstoffen die planten zelf aanmaken. Ze zitten in de bloem, maar ook soms in bladeren of vruchten. Afhankelijk van de zuurgraad kunnen deze stoffen rood, paars of blauw lijken. In de voedingsmiddelenindustrie worden ze gebruikt als natuurlijke kleurstof. Het is dus niet zomaar een kleur.

Die kleur is er niet alleen voor de mooiigheid. Voor planten heeft paars verschillende functies. Eén van de belangrijkste is het aantrekken van insecten. Dat is belangrijk, want planten zijn daarvan vaak afhankelijk voor de bestuiving. Paars is een kleur die goed opvalt voor insecten. Sommige bloemen laten zelfs patronen zien die wij niet goed kunnen zien, maar insecten wel. Die patronen werken als een soort wegwijzer naar het voedsel. De kleur paars is dus niet alleen mooi, maar ook belangrijk voor het overleven van veel planten en insecten.

Tegelijk kan paars ook een vorm van bescherming zijn. Planten maken anthocyanen soms aan als een soort ‘stressreactie’, bijvoorbeeld bij veel zonlicht, kou of droogte. De kleur werkt dan als een soort zonnebril voor de plant. Het helpt om schade door fel licht of UV-straling te verminderen. Zo blijft de plant beter gezond in moeilijke omstandigheden.

Ook speelt paars soms een rol in bescherming tegen dieren. Niet alle dieren vinden felgekleurde planten aantrekkelijk om te eten. De kleur kan een signaal zijn: deze plant is misschien niet lekker of giftig. Het is dus ook een vorm van communicatie in de natuur.

Voor mensen heeft paars in planten ook betekenis. We zien het vaak als iets bijzonders of zeldzaams. Denk aan deze wilde orchideeën. Die worden beschermd, juist omdat ze zo kwetsbaar zijn. De kleur maakt ze extra opvallend en daardoor ook extra geliefd bij wandelaars, fotografen en natuurliefhebbers.

Anthocyanen zijn stoffen die in paarse en blauwe vruchten zitten, zoals bosbessen en bramen. In de geneeskunde worden ze onderzocht vanwege hun mogelijke gezonde werking. Ze werken als antioxidanten. Dat zijn stoffen die helpen om cellen in het lichaam te beschermen. Er zijn aanwijzingen dat anthocyanen goed kunnen zijn voor het hart en de bloedvaten. Ze zouden kunnen helpen om de bloeddruk gezond te houden. Ook kunnen ze mogelijk ontstekingen in het lichaam verminderen. Daarnaast wordt onderzocht of ze de hersenen ondersteunen, bijvoorbeeld het geheugen en andere denkfuncties. Ook zijn er signalen dat ze goed kunnen zijn voor de ogen en het gezichtsvermogen. In bloemen hebben anthocyanen vooral een andere functie: daar zorgen ze voor de kleur en helpen ze de plant zelf te overleven.

Als ik terugdenk aan die orchideeën in Langelo, dan zie ik niet alleen een mooie kleur. Ik zie een slim systeem van de natuur. Paars is daar geen toeval, maar een boodschap: een manier voor de plant om insecten te lokken, zichzelf te beschermen en te overleven in een soms harde omgeving. En misschien is dat wel wat me het meest raakt: dat iets wat wij vooral mooi vinden, in de natuur een heel praktische reden heeft. Die paarse orchidee langs de weg is dus niet alleen een blikvanger, maar ook een prachtige overlever met een verhaal.Onderkant formulier’

©Andre Brasse - Puur Natuur – juni 2026