De rijke oogst van de hazelaar
In onze voortuin staat een hazelaar (Corylus avellana). Nog nooit heeft hij zoveel noten gedragen als dit jaar. Elke dag raap ik ze op, al twee weken lang. Niet alleen om te eten, maar ook als wintervoer voor de vogels. Muizen en vogels zoals boomklevers en spechten kunnen de noten in de koude wintermaanden goed gebruiken. Sommige hazelnoten vallen op de straat en worden kapotgereden door fietsers en auto’s. Eksters en kraaien scharrelen de hele dag door de straat en ruimen al pikkend de kapotte noten op. Ook andere vogels eten mee in dit ‘wegrestaurant’.
Wanneer ik de noten uitzoek, valt me vaak iets op: sporen van andere dieren. Sommige noten hebben een gekarteld gat in de schil. Dat is het werk van muizen. Ze knagen de noot open om bij de kern te komen. Andere noten hebben een klein, rond gaatje. Daaraan zie je dat de hazelnootboorder, een klein kevertje, er zijn larve in heeft laten groeien. De larve eet de noot van binnenuit op en kruipt er vervolgens uit. Er blijft dan een lege dop over.
De hazelnoot is waardevol voor mensen. De bruine noot heeft een hoge voedingswaarde. Hazelnoten bevatten gezonde vetten, vitamines, veel eiwit en ook mineralen zoals magnesium en ijzer. Ze zijn een goede krachtbron, zeker in de winter. Vroeger vormden hazelnoten een belangrijk deel van het voedsel van (oer)mensen. Nog steeds worden ze overal ter wereld gegeten.
Wil je hazelnoten bewaren, dan moet je ze goed drogen. Leg de noten, mét dop, op een droge en luchtige plek. Laat ze een paar weken liggen. Af en toe even omscheppen helpt tegen schimmel. Als ze goed droog zijn, kun je ze maandenlang bewaren. Het liefst koel en donker, bijvoorbeeld in een stoffen zak. Zonder dop drogen kan ook, maar dan bederft de kern sneller.
De naam hazelnoot gaat ver terug in de tijd. Het woord ‘hazel’ komt mogelijk van een oud Germaans woord dat “hoed” of “omhulsel” betekent. Verklaarbaar want de noot, zit verstopt in een hard dopje en een groen blaadje dat als een kapje om de vrucht zit. In Keltische verhalen was de hazelnoot een teken van wijsheid en kennis. Het gezegde “wijsheid in de dop” verwijst daarom naar de hazelaar. Men geloofde dat de noten niet alleen voeding gaven, maar ook het bewustzijn konden vergroten en mensen dichter bij kennis en inzicht brachten.
De naam hazelaar kan ook zijn ontstaan uit het Angelsaksische woord haes, dat “bevelen” betekent. In de middeleeuwen werd een staf van hazelaarhout namelijk gebruikt als teken van gezag en macht. Hazelaarstakken werden ook gebruikt om wichelroedes of toverstaven van te maken. Met zo’n tak zocht men verborgen water of mineralen. Daarnaast stonden ze in verschillende tradities ook voor bescherming tegen ongeluk en voor de vruchtbaarheid.
Naast voedsel heeft de hazelaar ook een plek in de kruidengeneeskunde. Veel onderdelen van de inheemse boom of heester zijn bruikbaar. Van oudsher werd bijvoorbeeld thee gemaakt van de bladeren of de bast. Het zou werken tegen koorts en ontstekingen. Hazelnotenolie wordt nog steeds gebruikt in huidverzorging. Het maakt de huid zacht en zou helpen tegen kleine wondjes en irritatie.
De hazelaar is dus veel meer dan alleen een struik met noten. Zijn noten staan voor kennis, zijn takken voor wijsheid, kracht en bescherming, en de hele struik voor vruchtbaarheid. Daarom heeft de hazelaar een belangrijke plaats gekregen in verhalen, gebruiken en symbolen. Ik ben daarom blij dat ie in mijn tuin staat…
Andre Brasse – Puur Natuur – sept. 2025
