Ik Proat Plat: Pieter Stuyvesant
As je de noam Pieter Stuyvesant heuren denk je meschien, net as ik, aan sigaretten. Mien moeke rookte ze vroeger en wat vond ik dat verschrikkelek stinken. Ze binnen nog altied te koop. Begun juni hadden we n wandeltocht met de noam Pieter Stuyvesant Kuiertocht vanuut Vinkega ien e gemeente Weststellingwerf. Om e twee joar wordt die kuiertocht holden en elke keer vanuut n ander plakje ien e buurt, zoas Steggerda en Peperga. En wat wil nou et geval, de beroemde Pieter Stuyvesant is begun 1600 geboren ien Peperga woar zien pa dominee was.
De kerk ien Peperga het ok de noam Pieter Stuyvesant, tegenwoordeg kin je der logeren. De jonge Pieter, werd op aansporen van zien pa een geleerd man. Ien Leeuwarden het er de Latijnse school bezöcht en loater zat er op e universiteit ien Franeker. Woarschienlek most er van zien pa ok dominee worden, mor t liep heul aans. Pieter het hum, as student nogal misdroagen hij zol geld stolen hemmen van zien hospita ien Frankeker en hij het hum misdroagen ien n kroeg ien Harlingen. Zodoende roakte hij uut e gratie en kon er niet deurgoan met de studie theologie. Ien die tied was et niet ongebrukelek dat jongern die n misstap begoan hadden zich aanmelden bij de West-Indische Compagnie (WIC).
Ien 1630 meldt Pieter hum aan bij de WIC. Hij werd commies op n Braziliaanse eilandengroep. Op dizze eilanden heerste een verschrikkeleke röttenploag. De rötten wadden òfkomsteg van Nederlandse schepen. Pieter besloot om katten op t eiland uut te zetten om de rötten te verdrieven. Dat is lukt, mor toen gingen de katten zich voortplanten …. n Poar joar loater werd Pieter overploatst noar Curaçao, hier werd er hoofdcommissares van de koopmanschappen. Nog weer n poar joar loater moakt er promotie en wordt directeur van e ABC eilanden en kreeg er n groot huus op Curaçao. Ien 1644, bij n gevecht om de Benedenwindse eilanden, wordt er ien zien been trovven deur n Spaanse granaat. t Was zo slim dat zien rechteronderbeen amputeerd werd en hij n holten been kreeg.
As beloning dat we de wandeltocht lopen hemmen kregen we n mooi speldje van Pieter Stuyvesant met zien holten been. Ik zag dat en dan wordt ik drekt nijsgiereg noar t verhoal der achter. Der is ok n restaurant doar ien e buurt met de noam Pieter Poot, dat vien ik dan wel weer komisch. Pieter versierde zien holten been met allerlei zilverwark en dat gaf hum de bijnoam Zilveren Been. Dat holten been was gien opstoakel veur hum en ok niet veur zien toekomstege vrouw Judith Bayard. n Joar noa de verwonding binnen ze trouwd. t Echtpoar Stuyvesant kreeg twee zeuns. Van 1647 tot 1664 is Pieter gouverneur van de kolonie Nieuw Nederland ien t loatere Amerika. Eerst most er n poar oorlogen met de Indianen uutvechten om die te verdrieven uut et gebied. t Schient dat hij wel n goeie bestuurder west het, rechtlijneg en verstandeg, mor ok onbuugzoam. De levenomstandegheden en de veiligheid van e bewoners werd stukken beter.
Veur die tied het er n poar goeie zoaken iensteld. Hij richtte de brandweer op, de bewoners mosten verplicht heur schosstienen vegen om zo de veule branden te veurkommen. Ok op handelsgebied het er goeie dingen doan, hij startte een wekelekse markt en n veemarkt, burgers mochten tegen betoaling handeloar worden met n eigen kantoor. De stroaten liet er verharden en der werden scholen opricht. Hij trad hard op tegen mannen die teveul alcohol dronken.
De kroon op zien harde waark was dat Nieuw-Amsterdam n eigen stadsregering kreeg. Dan te begriepen dat Nieuw-Amsterdam nou New York hiet! t Grondgebied van e kolonie werd aal verder uutbreid. Pieter veroverde de kolonie Nieuw-Zweden en bouwde weer n nije stad genoamd Nieuw-Haarlem, de tegenwoordege wiek van New York, Harlem. Noa twee joar oorlog tegen de Engelsen, most Pieter zien strijd opgeven. Te min minsen en buskruut zörgende dat hij de oorlog niet winnen kon.
Doarnoa het er nog n poar joar ien Nederland woond, mor toch ging Pieter weerom noar Amerika, woar hij ien n boerderij op Manhattan woonde. Ien 1672 i-der overleden.
De sigaretten binnen noar hum noemd omdat de noam Pieter Stuyvesant associeerd wordt met oaventuur en n wereldse sfeer. Ien e recloame over de sigaretten heurde je voak De geur van de grote wijde wereld of De smaak van de hele wijde wereld. Die ondeugende Friese student het et ver schopt. Et is wel komisch dat n wandeltocht noar n man met n holten been nuumd is. Mor hij het die eer wel verdiend.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Et verstand komt met e joaren!”
